Tanzania: “Nông nghiệp quy mô lớn sẽ biến hộ nông dân nhỏ trở thành lao động chân tay”
Ngày cập nhật: 21/07/2014

Những cây cafe được trồng ở chân núi Kilimanjaro, Tanzania (Ảnh: Ulrich Doering/Alamy)

“Một việc như vậy cần phải được Quốc hội thông qua. Những người điều hành không thể chỉ dừng lại ở việc cam kết cho những thay đổi này” – ông Kabwe cho biết sau khi nghiên cứu kỹ lưỡng danh sách các dự án và thay đổi chính sách mà Quốc hội nước này thông qua khi là một phần của Liên minh An ninh Lương thực và Dinh dưỡng Mới được tổng thống Mỹ Barack Obama sáng lập hai năm trước đây.

Là một phần của sáng kiến này, Tanzania cam kết thay đổi chính sách thuế và hạt giống của mình. Nó cũng tạo điều kiện hơn cho các nhà đầu tư tiếp cận đất đai tại đây. Theo sáng kiến này những cam kết như vậy là cần thiết để thúc đẩy tăng trưởng nông nghiệp và giúp hàng triệu nông dân thoát nghèo.

Tuy nhiên Kabwe tin rằng những cam kết về thuế mà Chính phủ thông qua sẽ chỉ làm lợi cho các công ty hơn là cho những người nông dân, ngoài ra những thay đổi xung quanh việc gieo trồng hạt giống có thể sẽ đe dọa nghiêm trọng với cộng đồng nông thôn. 

“Thật sai lầm khi tạo điều kiện để nhập khẩu hạt giống. Nó giống như chủ nghĩa thực dân. Nông dân phải nhập khẩu hạt giống về thì mới canh tác được, buộc họ phụ thuộc vào sự thất thường của giá quốc tế. Các công ty lớn sẽ được hưởng lợi. Chúng tôi không thể cho phép điều đó”. 

Cùng mối quan ngại với Kabwe, Doug Hertzler - một nhà phân tích chính sách cao cấp của ActionAid Hoa Kỳ - cảnh báo rằng mặc dù không phải tất cả các dự án của Liên minh đều xấu, tuy nhiên “trọng tâm tổng thể đang đi sai hướng”.

Hertzler cho biết “Sáng kiến này nhằm tạo thị trường cho các công ty hóa học và hạt giống quốc tế chứ không phải cho dịch vụ công - cách tốt nhất để cho các hộ gia đình phát triển và mở rộng”. Ông cũng cho biết thêm rằng những thay đổi lớn trong việc tiếp cận đất đai, phần lớn hướng đến các công ty thương mại, sẽ tạo ra “mô hình đất đai không công bằng trong nhiều thế hệ”.

Nhóm G8 trả lời rằng có rất nhiều công ty tham gia dự án không phải là những công ty đa quốc gia lớn mà là các doanh nghiệp nhỏ tại địa phương. Trong khuôn khổ Liên minh Mới của Tanzania có 9 công ty địa phương và 11 công ty quốc tế.

Kabwe nhận định câu trả lời này không hoàn toàn chính xác. “Rất nhiều trong số đó không phải các công ty của Tanzania. Họ chỉ đăng ký tại Tanzania nhưng thuộc sở hữu của người nước ngoài”. Ông dẫn chứng Hiệp hội Làm Vườn Tanzania là một doanh nghiệp hoạt động trong nước, nhưng lại bao gồm nhiều  công ty ngoại quốc.

Khuôn khổ hợp tác của Tanzania cho biết đất nước này “là một minh chứng cho mối quan hệ hợp tác nhà nước - tư nhân trong phát triển nông nghiệp với sư phát triển của Hành lang Tăng trưởng Nông nghiệp Miền Nam (Southern Agricultural Growth Corridor – SAGCOT). SAGCOT được khởi động tại Hội nghị thượng đỉnh Diễn đàn kinh tế Thế giới năm 2010, theo đó, chính phủ Tanzania sẽ dành gần 1/3 diện tích đất cho các dự án nông nghiệp thương mại, tạo lập hàng ngàn héc-ta đất đai màu mỡ cho các nhà đầu tư tư nhân.

Kabwe chỉ ra rằng, thay vào đó, chính phủ nên đầu tư vào các hộ nông dân nhỏ. “Trong nền nông nghiệp quy mô lớn, những hộ nông dân nhỏ đang bị biến thành người lao động chân tay. Đúng, đây có thể là một sự đầu tư lớn đối với đất nước cùng với nhiều cải tiến trong cơ sở hạ tầng nông thôn. Nhưng người dân không thực sự được giải phóng khỏi đói nghèo”.

Chương trình hỗ trợ nông nghiệp, theo đó các công ty mua sản phẩm từ hộ nông dân nhỏ, là chưa đủ. “Ai quyết định những hợp đồng đó? Nỗi lo ngại ở đây chính là cuối cùng những hộ nông dân nhỏ đang bị khai thác triệt để. Để ngăn chặn điều đó cần phải có những tổ chức địa phương lớn mạnh dành cho nông dân và được lãnh đạo bởi người nông dân”, Kabwe cho biết.

Về phần mình, các công ty cho rằng họ vẫn phải đối mặt với những thách thức lớn khi đầu tư trong nước và cần chính phủ xem xét lại các chính sách của mình.

Carter Coleman, Giám đốc Điều hành của doanh nghiệp nông nghiệp Agrica, có trụ sở tại Anh, cho biết nông trại của công ty ông nằm ở cuối đường giao thông và “bị cô lập hoàn toàn vào mùa mưa”. Carter than phiền rằng cơ sở hạ tầng tốt hơn và những thay đổi trong quy định thuế là cần thiết trước khi tiến hành những đầu tư mới, và Liên minh mới đem lại rất ít lợi ích cho mình.

Audax Rukonge, thư ký điều hành của Diễn đàn Nông nghiệp ngoài quốc doanh cho biết mối lo ngại lớn nhất của ông là Liên minh mới này sẽ kết thúc trước khi thu được thành quả. “Điều này có thể khiến các nhà đầu tư trong liên minh nản lòng vì họ cần lợi nhuận bởi hầu hết trong số họ vay tiền từ ngân hàng để đầu tư”.

Theo báo cáo tiến độ năm 2013, chỉ có 3 trong số 13 cam kết chính sách được hoàn thành tính tới tháng 5 năm ngoái.

Với tất cả các mối quan ngại trên, Kabwe chưa sẵn sàng để xóa bỏ hoàn toàn Liên minh mới này. Ông cho rằng nông nghiệp là chìa khóa không thể phủ nhận đối với tương lai của Tanzania. “Mục đích của chúng ta không phải là ngăn chặn dự án này mà là cải thiện nó. Đây mới chỉ là điểm khởi đầu”.

Ông nhấn mạnh rằng người nông dân cần được hỗ trợ và tham gia vào quá trình này từ đầu, được tiếp cận với các chương trình an sinh xã hội như tiền lương hưu và bảo hiểm y tế, và được trao quyền để hình thành các tổ chức địa phương đủ mạn để bảo vệ quyền lợi của họ trong việc đàm phán với các công ty. “Điều đó sẽ tạo nên thay đổi lớn” Kabwe cho biết.

Claire Provost và Erick Kabendera

(Nguồn: The Guardian – 18/2/2014)


Tin khác