Hầu như các nhóm phân tích ngân sách tại 3 xã Ân Phú, Hương Minh và Hương Điền đã chủ động hơn trong lập kế hoạch và chọn lựa chủ để phân tích sát với nhu cầu cộng đồng. Nhóm đã thu thập số liệu thông tin, lên mẫu biểu trên giấy A0 và đã giải trình trước ban ngành và lãnh đạo xã. Ý kiến đóng góp của các ban ngành đoàn thể đã giúp cho nhóm nòng cốt phân tích tốt hơn. Cụ thể không cần đưa vào những hạng mục mà cộng đồng ít quan tâm mà tập trung sâu vào vấn đề cộng đồng hay hỏi, chất vấn và thêm các phụ lục chi tiết để giải thích thêm cho các phần chính. Về hình thức cần viết chữ to, chữ đậm và có thể thay đổi màu các con số để người dân dễ hiểu, dễ nhìn hơn.

Hầu như cộng đồng đều quan tâm đến các nguồn mà họ đóng góp, các nguồn thu khác. Họ muốn biết tiền mình đóng nộp có sử dụng đúng mục đích không và chi vào khoản gì, chi như thế nào. Những nguồn thu khác là gì, chi của nguồn này là cho những hạng mục nào. Tuy nhiên những thắc mắc trong cộng động có thể là họ chưa được công khai, minh bạch thông tin đến từng hộ dân hoặc là việc giải thích còn mang tính chung chung hoặc là chưa trả lời một cách thỏa đáng, nhưng cũng có những vấn đề xuất phát từ thiếu kiến thức về đọc và hiểu ngân sách của người dân, cán bộ thôn xóm, thậm chí cấp xã.

Cụ thể như những câu hỏi của người dân xã Ân Phú tại các cuộc tọa đàm là : Phần dự toán chi thì nhiều hơn dự chi thì số tiền này vay ở đâu, cá nhân hay ngân hàng ; Các khoản thu khác là gì ; Phần chi vượt quá phần trăm thì lấy nguồn nào để bù vào ; Biết tổng thu, tổng chi nhưng chưa biết số dư hay âm hoặc là một số câu hỏi cho nhóm nòng cốt xã Hương Minh : Chi cho cán bộ hợp tác xã đi tập huấn thì căn cứ theo văn bản nào ? Chi trả cho bảo vệ thực vật quá nhiều ; Chi tiền ăn, tiền tập huấn chưa hợp lý ; Bà con đang thắc mắc tiền chi điện thoại.

Người dân tranh luận tại cuộc tọa ðàm thôn

Qua đợt phân tích này nhiều người dân mới biết đến PTNS và lần đầu tiên có một nhóm PTNS xuống cộng đồng để công khai và giải thích cặn kẽ về các nguồn ngân sách, nhất là những nguồn thu chi mà lâu nay họ đang quan tâm. "Nếu từ trước tới nay mà PTNS làm được như thế này thì tốt", anh Cù Hoàng Từ, xóm 3 chia sẽ tại buổi tọa đàm.

Càng phân tích nhóm nòng cốt càng nâng cao được các kỷ năng của mình và đúc rút được nhiều bài học kinh nghiệm, nhờ vậy các câu hỏi của người dân được nhóm nòng cốt giải thích dễ hiểu hơn, rõ ràng và cụ thể hơn. Việc giải thích cặn kẻ, tránh dùng các thuật ngữ chuyên môn cũng là cách giúp người dân không phải đặt lại nhiều câu hỏi trong cùng một nội dung.

Như vậy sau một năm triển khai hoạt động, ngoài sự phối hợp của mạng lưới Trung tâm, nhóm nòng cốt đã đóng góp một phần không nhỏ trong việc giúp người dân hiểu rõ hơn về một số nguồn thu chi của địa phương mà họ quan tâm, điều này cũng đã giúp cho người dân ngày càng tin tưởng địa phương hơn trong việc quản lý nguồn ngân sách cũng như là huy động ngân sách cho địa phương. "Nếu năm nào cũng làm PTNS như thế này thì chúng tôi sẳn sàng đóng góp", cụ Trọng (83 tuổi) xã Ân Phú.

Mỗi lần tổ chức các cuộc tọa đàm tại cộng đồng là cơ hội truyền thông kiến thức cho người dân. Từ chổ họ chưa hiểu PTNS là gì thì bây giờ họ đã dần hình thành thói quen trong việc quản lý, giám sát nguồn thu chi của địa phương. Không những thế mà họ còn biết cách quản lý và chi tiêu trong gia đình nữa. Ngoài ra hiểu được ngân sách cũng chính là giúp cho người dân và chính quyền địa phương biết lựa chọn ưu tiên các hoạt động và phân bổ ngân sách một cách hợp lý trong kế hoạch phát triển kinh tế xã hội hàng năm.